Úng dụng nguyên lý phong thủy vào khu vườn

Việc ứng dụng nguyên lý phong thủy vào khu vưòn của ngưòi Việt chịu ảnh hưởng bởi quan niệm của người Trung Quốc.
Các khu vườn Trung Quốc có’nguồn gốc xuất phát từ các khu vực trung tâm quyền lực, các dinh cơ của các nhà quyền quý và trong các khuôn viên mang tính chất tôn giáo. Chúng thể hiện sự cố gắng muốn tái tạo sự hoàn thiện của thiên nhiên và sự họp nhất của Con người – Trời – Đất.
Ở Trung Quốc, công việc bài trí vườn tược cũng mang một ý nghĩa triết lý tương tự như trong các lĩnh vực nghệ thuật khác. Khả năng này phát triển từ sự kết họp giữa khái niệm nghệ thuật của Khổng giáo – như một sản phẩm được con người tạo tác nhưng lại mô phỏng từ thiên nhiên – và niềm tin Lão giáo đặt trên tính ưu việt cúa thế giới thiên nhiên được thể hiện như một hình thức nghệ thuật. Sự hòa trộn này đã tạo ra một số địa điểm giàu sức sống nhưng yên tĩnh trên thế giới.
Ở Trung Quốc, khu vườn và nhà ở được xem là một thực thể duy nhất, không tách ròi nhau. Khu vườn được “kéo” vào trong nhà qua các cửa sổ và các cửa chóp, trong khi các bức tường được dùng như những hậu cảnh đối vói các cây cảnh được chọn lọc cẩn thận.
Các khu vườn Trung Quốc được thiết kế để tạo thoải mái cho con người và các sinh hoạt của họ vì vậy các tòa nhà trở thành điểm nhấn chính, cho dù dùng trong việc giải trí, như là các đài quan sát hoặc ngoạn cảnh.

Các nhà thiết kế Trung Quốc đã kết họp núi non, sông nước và cây cối vào trong sáng tạo của họ. Nếu những yếu tố thiên nhiên này không có sẵn, họ tạo ra chúng, đắp những ngọn đồi và chuyển các tảng đá lớn đến để giả làm các ngọn núi. Truyền thuyết kể rằng, triều đại nhà Tống sở dĩ sụp đổ là vì Hoàng đế lúc bấy giờ đã ra lệnh vận chuyển những khối đá lón từ những vùng xa xôi về để xây dựng khu vườn ở kinh thành mà ông nung nấu thực hiện cho bằng được. Và chính hành động này đã làm khánh kiệt vương quốc của ông.
Trong nước, nền kiến trúc bên Trung Quốc xác định một ý niệm then chốt về việc thiết kế vườn tược. Các ngôi nhà được xây dựng chung quanh ba mặt của khu vực sân trung tâm và vị trí trung tâm để trống không này là một đặc điểm quan trọng trong thuật phong thủy. Trong khi các nhà thiết kế phương Tây có thể đặt vào không gian bị vây quanh này các luống hoa được xếp đặt ngay hàng thẳng lối theo hình học thì những ngưòi thấm nhuần tư tưởng Đạo giáo lại nhìn không gian ở khía cạnh tiềm ẩn của nó.
Đó không phải là một vùng rỗng tuếch, vô hồn mà là một khu vực năng lưọng đang sắp sửa tuôn trào. Các bức tường được làm cho có ý nghĩa bằng cách trổ các khung cửa nhìn ra thế giói xa xôi bên ngoài: đá được khơi dậy sự sống bằng cách khoét những lỗ hỗng và những khe hẹp để tạo tính cách riêng cho chúng.

Theo đạo Lão, hoạt động của con người không bao giờ được áp đặt, điều khiển đối với hình dáng của thế giới tự nhiên, bởi vì vạn vật nên được phép phát triển một cách tự nhiên. Vì vậy việc tỉa tót cây cối hoặc bụi cây dùng làm hàng rào có thể nhìn thấy trong các khu vườn phương Tây nhưng không bao giờ xảy ra ở các khu vườn Trung Quốc, noi mà hình thức tự nhiên của cây được phép tự do phát triển.
Bất cứ những thay đổi nào từ bàn tay con ngưòi được tiến hành trong một khu vưòn Trung Quốc kết quả cuối cùng cũng phải thể hiện được tính tự nhiên. Ao hồ, đồi núi, tất cả đều phải trông giống như thực và mang dáng dấp tự nhiên.
Các nguyên tắc thẩm mỹ đằng sau các hình thức nghệ thuật Trung Quốc, cũng như các nguyên tắc về đạo lý và tinh thần đang chi phối xã hội đưong thòi, củng đều phải dựa trên sự tôn trọng và thông hiểu về thế giới tự nhiên. Tính cách con người được so sánh vói các hiện tưọng thiên nhiên như đá (sự kiên định, vững vàng), tre (tính ngay thẳng) và các cây ăn quả.
Núi và nước (son thủy) là một thể thống nhất không thể tách ròi khi tìm hiểu về phong thủy, là những yếu tố chính trong các khu vưòn hoặc bức họa Trung Quốc.
“Mặt tiền” vườn cần phải quang đãng, thoáng, có thể thiết kế hòn non bộ, hồ nước hay dòng nước chảy nhẹ để tạo sinh khí cho gia viên. Phía sau vườn cần đặt vật kiên cố, có nét vững mạnh như đá tảng, cây cao to, cụm tre…
Việc bố trí gia viên theo thuyết phong thủy hiện đại giúp con người xây dựng một cuộc sống hài hòa vói thiên nhiên dù ở đô thị hay vùng quê. Lý luận trong lĩnh vực này chịu ảnh hưởng của văn hóa Trung Hoa. “Phong” tức là gió và các tác động của gió, trạng thái thòi tiết. “Thủy” là nước, ao, hồ, sông, rạch và tác động của nó đến môi trường. Phong thủy là cách sắp xếp mọi thứ chung quanh để tạo nên môi trường sống hài hòa “Âm – dưong, Ngũ hành”. phong thủy sân vườn giúp điều khiển sự lưu thông của khí để sinh khí trong vườn luôn hài hòa và hiện diện trong mọi ngóc ngách của vưòn.
Xuất phát từ nguyên lý “son thủy họa”, sân vườn cần có sự tưong phản giữa các hình sắc, thể chất. Ví dụ: vẻ Cling mạnh, cường tráng của núi đá, non bộ tưong phản vói ao nước sâu lắng; giữa sự tĩnh mịch và tiếng chim ríu rít, nước róc rách; giữa ánh sáng và bóng tối; giữa sắc đỏ, cam rực rỡ và lục, xanh sẫm.
Nhìn chung một khu vườn lý tưởng cần kết họp được các vật liệu, màu sắc, hình dạng theo phưong hướng Ngũ hành. Ví dụ các vật dụng trang trí tưọng trưng cho 5 yếu tố như: ao hồ (Thủy), tưọng đồng (Kim), cây (Mộc), vật có màu đỏ và cam (Hỏa), đất vườn (Thổ). Căn cứ vào bảng tóm tắt các biểu tượng của Âm dương sau đây, gia chủ có thể lựa chọn màu sắc, hình dáng của vật trang trí hài hòa:

Ngoài ra có thể sắp xếp sân vườn theo nguyên tắc Tứ Linh (lấy ngôi nhà làm tâm để xác định 4 hướng còn lại). Bố cục này thực chất dựa vào mô hình cảnh quan lý tưỏng nhằm tạo ra môi trường mà trong đó nhà được che chở bốn bề, khí vào nhà luôn được điều tiết và thanh lọc thông qua mô hình: Tiền án (Chu tước) – Hậu chẫm (Hắc quy), Tả Thanh long – Hữu Bạch hổ.
Cụ thể áp dụng nguyên tắc này như sau: người đứng trước cửa nhà, trước mặt là hướng “tiền”, sau lưng là “hậu”, bên tay trái là “tả”, tay phải là “hữu”. Việc bố trí vật ở 4 hướng phải đạt yêu cầu sau:
– Tiền: ở khu này cảnh quan phải quang đãng, thoáng, có thể thiết kế hòn non bộ, hồ nước hay dòng nước chảy nhẹ để tạo sinh khí cho gia viên.
– Tả: Cần thêm đá và cây cỏ um tùm hay đồi thấp. Bố trí vật ở bên tả làm sao để cao hon “Thanh long” trấn được “Bạch hổ”.
– Hữu (Bạch hổ) nên bố trí bằng phăng để hàng phục tiềm năng bất kham của mãnh hổ.
– Hậu: Cần vật liệu kiên cố, có nét vững mạnh như đá tảng, cây cao to, cụm tre.
Ngoài ra có thể dùng la bàn để xác định hưóng: Hướng Bắc bố trí vật tưong ứng vói “hậu”. Hướng Đông tưong ứng “tả”. Hưóng Tây là “hữu”. Hưóng Nam là “tiền”.
Trong phong thủy, hướng vưòn đưọc xác định trùng vói hưóng của cung Danh vọng. Ngoài ra, vói các vườn có nhiều lối vào thì hướng vườn được quan niệm là hướng sinh khí có ảnh hưỏng nhiều nhất.
Sau khi xác đinh hướng vườn, đặt Bát quái đồ lên trên sơ đồ vườn sao cho hướng “cung Danh vọng” của Bát quái đồ trùng vói hướng vườn. Từ đó sẽ xác định được các cung vị còn lại tưong ứng vói từng lĩnh vực sinh hoạt của gia đình.

Lối đi từ cổng vào vườn
Nhằm cân bằng không gian trong và ngoài nhà, một khu vườn được xây dựng phía trước như khoảng trung gian quy tụ và cải thiện sinh khí trước khi vào nhà. Lối từ cổng vào vừa là lối đi chính của khí. Do đó cần tạo sự cuốn hút khí và tạo lối đi cho khí hài hòa, uyển chuyển trong vườn. Tránh lối vào quá thẳng, vì như vậy khí vào vườn quá mạnh, không quân bình luồng khí ở mọi điểm. Hướng lối vào và loại khí nhận được ở mỗi phưong có một tính chất khác nhau.
– Hướng Nam (căn cứ vào la bàn): Hướng cát khí, dưong khí, tuy nhiên có thể cần tiết chế vì sẽ thừa dương khí. Vì vậy, lối vào vườn, cần thông thoáng nhưng không quá rộng tránh khí ùa vào quá nhanh.
– Hướng Bắc: Lối vào vườn từ hướng này cần rộng vói lối đi thẳng hoặc hoi cong vì khí đến từ phương này vốn chậm chạp và nặng nề.
– Hướng Tây: Khí đến là khí dữ nên hạn chế sinh khí vào vườn bằng hướng này.
– Hướng Đông: Đây là khí lành nên cần được khuyến khích, lối vào vườn từ hướng này thông thoáng và rộng rãi, cũng cần tiết chế một ít.
Hình dạng của cổng vườn nếu quá rộng thì khí sẽ bị thổi vụt đi mất, nếu quá hẹp khí sẽ trở nên quẩn. Thông thường nên dùng loại cổng song thưa, chỉ nên dùng cổng kiên cố nếu bên ngoài là khí độc hại cần cản trở. Vói nhà ở hướng Đông, ứng với hành Mộc, nên dùng cổng gỗ. Nhà ở hướng Tây, ứng vói hành Kim, nên dùng cổng kim loại.
Vật liệu lối đi trong vườn có thể thay đổi và sử dụng nhiều loại vói màu sắc sáng hay tối tùy thuộc vào tưong quan vói các thành phần tạo cảnh lân cận.